oarfãn
atihii/atihie (a-ti-hí-i) sf atihii (a-ti-híĭ) - ugoada (tihisiri) tsi-l fatsi omlu să-sh chearã iftihia; harea-a omlui tsi-l fatsi s-nu-aiba tihi tu bana; tihi slepý; nitihi, atihiri, tirsilăchi, strimtură, strimtoari, taxirati, arăeată, lăeată, cătratatsă, pacus, bilje, biljauã, scangi atď.
§ atih (á-tihŭ) adg atihã (á-ti-hã), atihi (á-tihĭ) adg atihi/atihe (á-ti-hi) -
1: tsi nu-ari tihi tu-un cosa, tsi esti man sans tihi tu bana; havran, mbogru, scurpisit atď .;
2: (muž) nie si tlstý; ste bez moci; nibun, skab, adinat, zăif, zăifcu atď.
napr .: omlu-aestu easti atih (bez tihi, mbogru); liečenie ateistov (slabé, šialené); ficiorlu easti atih (slabý); keď som ho včera stretol atih (slabý)
§ atihescu (a-ti-hĭés-cu) vb IV atihii (a-ti-híĭ), atiheam (a-ti-hĭámŭ), atihit ã (a-ti-hí-tã), atihi-ri/atihire (a -ti-hí-ri) -
1: angrec ma putes (z nimãcari, z niputeari atď.); Potiahnem si tvár (di langogo tsi u-oggi); cher di putearea tsi u-aveam ma ninti; slaghescu, adinatescu;
2: agiungu oarfãn, ftoh; Robím niečo iné, aby som pridal sirotu, ftoh; ftuhipsescu, urfănescu, urfãnedz, urfănipsescu, zgulughescu
napr .: atihi (slãghi) di-armasi cheali sh-os; mal atihit ã (ftuhipsita), keď cunuscush tini
§ atihit (a-ti-hítŭ) adg atihit ã (a-ti-hí-tã), atihit s (a-ti-hítsĭ), atihit i/atihit e (a-ti-hí-ti) - tsi ari slãghitã; tsi ari urfănipsita; chudý, adinătsit, ftuhipsit, urfânnit, urfănat, urfănipsit, zgulughit
§ atihiri/atihire (a-ti-hí-ri) sf atihiri (a-ti-hírĭ) - atsea tsi s-fatsi, keď cariva atiheashti; slăghiri, adinătsiri, ftuhipsiri, urfăniri, urfănari, urfănipsiri, zgulughiri; lăeatsă, arãeatsã, taxirati, distihii atď.
§ atihisescu (a-ti-hi-sés-cu) vb IV atihisii (a-ti-hi-síĭ), atihiseam (a-ti-hi-seámŭ), atihisitã (a-ti-hi-sí-tã), atihisiri/atihisire (a-ti-hi-sí-ri) - nu mi-aduchescu ghini
§ atihisit (a-ti-hi-sítŭ) adg atihisitã (a-ti-hi-sí-tã), atihisits (a-ti-hi-sítsĭ), atihisiti/atihisite (a-ti-hi-sí-ti) - ktorí neprinášajú krivdy
§ atihisiri/atihisire (a-ti-hi-sí-ri) sf atihisiri (a-ti-hi-sírĭ) - atsea tsi s-fatsi candu cariva nu s-aducheashti ghini
ftoh (ftóhŭ) adg ftoahã (ftŭá-hã), ftohi (ftóhĭ), ftoahi/ftoahe (ftŭá-hi) - tsi nu-ari aveari shi mizi ari tsi s-mãcã sh-cu tsi s-bãneadzã; fucără, neavut, oarfãn, zglob
napr. alantu eara ftoh, že nemal čo jesť
§ ftohi/ftohe (ftó-hi) sf ftohi (ftóhĭ) - stav, ktorý ste atselj tsi, je ftohi; fucărlãchi, fucãrai, neaveari, urfănilji, urfăneata
napr .: letí veľa, veľké ftohi; kým nebude banjz io s ftohea n domom?
§ ftuhii/ftuhie (ftu-hí-i) sf ftuhii (ftu-híĭ) - (jeden s ftohi)
napr .: veľa lietať, veľké ftuhii
§ ftuhipsescu (ftu-hip-sés-cu) vb IV ftuhipsii (ftu-hip-síĭ), ftuhipseam (ftu-hip-seámŭ), ftuhipsitã (ftu-hip-sí-tã), ftuhipsi-ri/ftuhipsire (ftu- hip-sí-ri) - agiungu ftoh; urobiť asi ďalšie s-pridať ftoh; urfănescu, urfănnedz, urfănipsescu, atihescu, zgulughescu
napr .: nechce ftuhipseasca (nechce pridať ftoh)
§ ftuhipsit (ftu-hip-sítŭ) adg ftuhipsitã (ftu-hip-sí-tã), ftuhipsits (ftu-hip-sítsĭ), ftuhipsi-ti/ftuhipsite (ftu-hip-sí-ti) - tsi ari agiumtã oarfãn; pričuchol, pričuchol, pričuchol, pričuchol, odfrkol
§ ftuhipsiri/ftuhipsire (ftu-hip-sí-ri) sf ftuhipsiri (ftu-hip-sírĭ) - atsea tsi s-fatsi, keď cariva ftuhipseashti; urfăniri, urfănari, urfănipsiri, atihiri, zgulughiri
napr .: ftuhipsiri (urfănipsiri) ťažko v dome
§ cioahã (cĭŭá-hã) adg (mash fiminin) invar - (muljari) tsi ari much ihtizai (nivolji, ananghi, nedostatok) veci (n casã, tu mãcari atď.); tsi easti multu ftoahã shi nu-ari s tsi s-băneadzã; zdráhavý, drzý, drzý, drzý, drzý, drzý
oarfãn
§ urfanji1/urfanje (ur-fá-nji) sf urfãnj (ur-fắnjĭ) - štát (catas-tasea), ktorý ste atselj tsi, ste oarfãnj, bez rodiča a ftohi; fucãrlãchi, ftohi, neaveari, urfănilji, urfăneata;
(expr:
1: mutrea-ts urfanja = mutrea-ts di tvojej práce a nemiluješ prácu iných, veci, ktorými si netučnil tsiva; mutrea-ts di-irnjii;
2: mãcash urfanja = bãnash una bana di oarfăn, ftoh)
napr. urfanja (fucărlãchea) domu; pre sirotu to nebolo ťažké (nedostatok); veľké siroty, ktoré máme; Nepovažujem za ťažké chradnúť v sirotách; nebolo osirelé, ako vám Boh uniká; mâncash urfanja
(expr: bânnash oarfăn, ftoh), zabiť svoju smrť; silný dym, silný sirotinec
§ urfãneatsã (ur-fã-neá-tsã) sf urfãnets (ur-fã-nétsĭ) - (jeden s urfanji1)
napr .: s malátnym sh-s sirotou (svetlušky)
§ urfănilji/urfãnilje (ur-fã-ní-lji) sf urfănilj (ur-fã-niljĭ) - (jeden s urfanji1)
§ urfanji2/urfanje (ur-fá-nji) sf urfãnj (ur-fắnjĭ) - súbor oarfãnj; celý žalár je osirelý; požiare, siroty, siroty
napr .: dau pradzlji la urfanji (fucãra mi); avutsamea ad de la urfanji (fucãrami)
§ urfã-nami/urfãname (ur-fã-ná-mi) sf bez pl - (jeden s urfanji2)
napr .: urfãnamea (multimea di oarfãnj) di la noi
§ detské domovy/ur-fănate (ur-fă-nã-tá-ti) sf sirotince (ur-fã-nã-tắtsĭ) - (jeden s urfanji2)
napr .: ti urfãnãtati (ti oaminjlji ftohi, ti mundu di nghios) Hristolu fu bãgat pi crutsi
§ urfãnescu1 (ur-fã-nés-cu) adg urfãneascã (ur-fã-neás-cã), urfãneshtsã (ur-fã-nésh-tsã), urfãneshti (ur-fã-nésh-ti) - tsi ari s-facă so sirotom (omlu tsi by neboli rodičmi), s detským domovom, s detským domovom atď.; di om oarfãn (ftoh); fucărescu, fucurărescu
§ urfãnescu2 (ur-fã-nés-cu) vb IV urfãnii (ur-fã-níĭ), urfãneam (ur-fã-neámŭ), urfãnita (ur-fã-ni-tã), urfãni-ri/urfãnire (ur- fã-ní-ri) - agiungu ftoh; urobiť asi ďalšie s-pridať ftoh; urfãnedz, urfãnipsescu, ftuhipsescu, atihescu, zgulughescu; (obr: urfănescu = hiu chýba vec (nj-lipseashti))
napr .: urfãni dip, lj-si vindurã shi casi shi agri sh-ayinj; majú sirotinec (agiumsira ftohi); di arupas mi urfãneashti (obr: mi fatsi oarfãn, ftoh di arupas, nu mi alasã s-dizvursescu)
§ urfãnit (ur-fã-nítŭ) adg urfãnitã (ur-fã-ní-tã), urfãnits (ur-fã-nítsĭ), urfãniti/urfãnite (ur-fã-ní-ti) - tsi ari agiumtã oarfãn; urfănat, urfănipsit, ftuhipsit, zgulughit
§ urfãniri/urfãnire (ur-fã-ní-ri) sf urfãniri (ur-fã-nírĭ) - atsea tsi s-fatsi cându cariva urfăneashti; urfănari, urfănipsiri, ftuhipsiri, zgulughiri
napr. genga adutsi urfânnirea ahhator casi
§ urfãnipsescu (ur-fã-nip-sés-cu) vb IV urfãnipsii (ur-fã-nip-síĭ), urfãnipseam (ur-fã-nip-seámŭ), urfãnipsita (ur-fã-nip-sí-tã), urfănipsiri/urfănipsire (ur-fã-nip-sí-ri) -
1: agiungu oarfãn (cã-nj moari dada i afendi i doilji deadun); ãnj mor un i doilji pãrintsã;
2: agiungu ftoh; urobiť asi ďalšie s-pridať ftoh; urfănnedz, urfănescu, apuurfănipsescu, ftuhipsescu, atihescu, zgulughescu
napr .: urfănipsii dip, nu nj-armasi tsiva di tsi-aveam; urfănipsira (trhá oarfănjj) veľa kvetov
§ urfãnipsit (ur-fã-nip-sítŭ) adg urfãnipsitã (ur-fã-nip-sí-tã), urfãnipsits (ur-fã-nip-sítsĭ), urfãnipsiti/urfãnipsite (ur-fã-nip-sí-ti) -
1: tsi ari agiumtã oarfãn, bez otca i otca); tsi lj zomreli a i doilji otec;
2: tsi ari agiumtã ftoh; čuchanie, čuchanie, čuchanie, čuchanie, chrápanie, chrápanie
§ urfănipsi-ri/urfănipsire (ur-fă-nip-sí-ri) sf urfănipsiri (ur-fă-nip-sírĭ) - atsea tsi s-fatsi candu cariva armăni sans tat i dadă; atsea tsi s-fatsi candu cariva agiundzi oarfăn; kýchanie, kýchanie, kýchanie, kýchanie, kýchanie, kýchanie
§ urfãnedz (ur-fã-nédzŭ) vb I urfãnai (ur-fã-náĭ), urfãnam (ur-fã-námŭ), urfãnatã (ur-fã-ná-tã), urfãna-ri/urfãnare (ur-fã- ná-ri) - (jeden s urfănescu2)
napr .: keď vypadneš z detského domova (ftuhipseashti) a nie lj, môžeš
§ urfãnat (ur-fã-nátŭ) adg urfãnatã (ur-fã-ná-tã), urfãnats (ur-fã-nátsĭ), urfãna-ti/urfãnate (ur-fã-ná-ti) - (jeden so sirotincom)
§ urfănari/urfãnare (ur-fã-ná-ri) sf urfãnari (ur-fã-nắrĭ) - (jeden s detskými domovmi)
§ apu-urfãnipsescu (a-pu-ur-fã-nip-sés-cu) vb IV apuurfãnipsii (a-pu-ur-fã-nip-síĭ), apuurfãnipseam (a-pu-ur-fã-nip-seámŭ), apuurfă-nipsită (a-pu-ur-fã-nip-sí-tã), apuurfănipsiri/apuurfănipsire (a-pu-ur-fã-nip-sí-ri) - som rodičom dvoch rodičov; nj-mor doilji rodič
§ apuurfãnipsit (a-pu-ur-fã-nip-sítŭ) adg apuurfãnipsitã (a-pu-ur-fã-nip-sí-tã), apuurfãnipsits (a-pu-ur-fã-nip-sítsĭ), apuurfãnipsiti/apuurfănipsite (a-pu-ur-fã-nip-sí-ti) - tsi easti oarfăn di doilji părintsă
§ apuurfănipsiri/apuurfã-nipsire (a-pu-ur-fă-nip-sí-ri) sf apuurfănipsiri (a-pu-ur-fã-nip-sírĭ) - atsea tsi s-fatsi, keď z a njic, ãlj mor doilji rodič
doska1
slab1 (slábŭ) sm bez pl - harea-a omlui tsi-l fatsi s-nu hibã bun (s-hibã arãu); harea tsi pãrãstiseashti arãulu; slabý, orať, zlý, lenivý, zdanený
ex: di-i tră plate (pluh, slabá práca), lãilji s-nji bag; neprinášajte slabú vlnu (pluh); omlu tu plate (lăeatsã) caftă oaminj sh-pãrigurii; Mám slabý čin (lăeatsă, pluh), di no yini ma nevidieť
§ slabã (slá-bã) sf slabi/slabe (slá-bi) - hui uruta tsi poati s-u aibă un om; škaredé pozvanie; harea tsi-l fatsi omlu s-hibã arãu; slabý, orať, zlý, hui atď.
ex: jeho slabá (jeho škaredá huea) akreashti opakovane; v dome ste všetci slabí (slabé veci, taxirätsli, längorli)
§ slab2 (slábŭ) adg slabã (slá-bã), slaghi (slághĭ), slabi/slabe (slá-bi) - sab, sclab;
1: Nie ste tučný; tsi easti macru; ste bez moci; adinat, atih, zăif, zăifcu;
2: tsi lu-ariseashti s-facă urri uruti, arali; tsi ari hari uruti (lăi, nibuni); arău, lai, zăif, zăifcu, tihilai, afishcu, nibun, ursuz, urut, câni, păngãn, vombir, cărtrăcearcu atď.
ex: váš otec je slabý (nie ste tučný), bez hlavy, váš otec je tučný, bez kosti (úzkosť: miešok); jeho ovce, ty si ich sfúkol, mpadi padli: ahântu slabá (adinati) eara; soarili skab (adinat) lu-arup sudori; hniezdiť tam nie je slabá vec (pluh); si slabý muž (pluh, piricljos); byť veľmi slabý (arau, škaredý); mäso je chudé (chudé); di om slab (arãu), largu; bojujete, ste slabý človek (chudák); slabá (tvrdá, orať) njardzi vec; mať muža tsi lu ntriba sh-veľmi dobrý sh-veľmi chudobný (šialená práca); ši-lj dzãtsi, tá slabá vec (pluh, blázon) ťa čistí mesiace; zhromažďuje ucho, aby bolo slabé (arauă, greauă); ty jeho nádoba, človek kožušina sh-muž slabý (pluh) nie peniaze; shedz, dobrý, shedz, slabý!; tuts furlji sh-tuts lãilji shi slaghilji (arãilji) oaminj; slabý človek (pluh) nie hiu, pluh nemám na jar nijakého skutku; vyberte si, kto je dobrý, a nechajte ho slabého (atsel tsi nie je dobrý, hlúpy) späť
§ sclab (sclábŭ) adg sclabã (sclá-bã), sclaghi (sclághĭ), sclabi/sclabe (sclá-bi) - (jeden so slabým)
§ sab (sabŭ) adg sabã (sá-bã), saghi (sághĭ), sabi/sabe (sá-bi) - (jeden so slabým)
napr .: lo calea sabă (slabý, arauă, xăifă)
§ slăbushcu (slã-búsh-cu) adg slãbushcã (slã-búsh-cã), slãbushtsã (slã-búsh-tsã), slãbushti/slãbushte (slã-búsh-ti) - ktorí sú niheamă ako slabí; nevyzeráš tučne; tsi nevyzerá tučne; doska, sab, sclab
napr .: nveastă slabý (niheamă ako slabý); s-featsi slabý, slabý
§ slabá pokožka1 (sl-bín-tsã) sf slabá chudá (slã-bín-tsã) - harea tsi-l fatsi omlu tra s-hibă slabá, zăif, zăifcu); harea tsi-l fatsi omlu s-facă lăets (s-hibă arău, lai, zăif, zăifcu, tihilai, afishcu, nibun, ursuz, urut, câni, pãngãn, vombir, cărtrăcearcu atď.); chudá, chudá, chudá, chudá, chudá; škaredý, škaredý, škaredý, škaredý, medvedí, škaredý
napr .: featsi multi slabý (umožňuje); di slãbintsã (di niputeari, di adinati tsi suntu), nitsi cãtsalili nu featã; mi lo un slăbintsă (nj-vinji ca una milii, mi-acătsă ca una curmari, lishin); s-hibã potvrdil hoara di tuti slăbintsãli (lãetsli) di nafoarã; nie earam om di-arãilji, om ta s-adar slăbintsă (lãets); v lete sa nebude hýbať, aby zoslabol (hrboľatý, uvoľnený); vinji man-shi a nie lj featsi slabý (lenivý); omlu arău nu-ts fatsi lucri buni sh-aoatsi nu ved slăbintsă (lăeatsã); muž pluh no-nj hiu, slabý (lenivý) na oaminj som neriešil
§ slabosť (slă-beá-tsã) sf slabosť (slă-bétsĭ) - (jedna so slabosťou1)
§ slăbilji/slăbilje (slã-bí-lji) sf slăbilj (slã-bíljĭ) - (jeden so slabosťou1)
napr. veľké oblasti slabosti
§ slabosť (veľa šťastia) sf slabosť (veľa šťastia) - (jedna so slabosťou1)
§ sclăbeatsă (sclã-beá-tsã) sf sclãbets (sclã-bétsĭ) - (jeden so slabosťou1)
§ sclãbilji/sclãbilje (sclã-bí-lji) sf sclãbilj (sclã-bíjĭ) - (jeden so slabosťou1)
§ slãghescu (slã-ghĭés-cu) vb IV slãghii (slã-ghíĭ), slãgheam (slã-ghĭámŭ), slãghitã (slã-ghí-tã), slãghiri/slãghire (slã-ghí-ri) -
1: angrec ma putes (z nimãcari, z niputeari atď.); Potiahnem si tvár (di langogo tsi u-oggi); cher di putearea tsi u-aveam ma ninti;
2: Robím zo seba oráča, nj-vstup lăets tvoje srdce sh-ty ležíš; Robím to s letmi (urety, urtety, ursuzlãchi atď.); sclăghescu, atihescu, adinãtsescu
napr .: slăghi feata (ngreacã ma putes, s-trapi la fatsã), s-featsi ca cartea; slãghi (chiru ucadz, s-trapsi la fatsã) di canda fu lãndzit; slăghea-lj (prinútim ma nasadiť na šnúru) sa lano netriaslo; veľa mi fackuje (trapshu) tvár; lailu-lj otca, z dzuã-dzuã slãghea; ãl vidzurã pãrintsãlj ca slăgheashti dzuă di dzuã; shi-supsi-supsi a-lj-crepe-numa, ktoré ti dajú tvár ako knihu
§ slãghit1 (slã-ghítŭ) adg slãghitã (slã-ghí-tã), slãghits (slã-ghítsĭ), slãghiti/slãghite (slã-ghí-ti) - kto ma dáva do gréčtiny; ktorá zachytáva tvár; cari s-featsi cama-arãu di cum eara; sclăghit, atihit, adinãtsit
napr. chudý pracovný kôň
§ sclãghescu (sclã-ghĭés-cu) vb IV sclãghii (sclã-ghíĭ), sclãgheam (sclã-ghĭámŭ), sclãghita (sclã-ghí-tã), sclãghiri/sclãghire (sclã-ghí-ri) - (jeden s
§ sclãghit (sclã-ghítŭ) adg sclãghitã (sclã-ghí-tã), sclãghits (sclã-ghítsĭ), sclãghiti/sclãghite (sclã-ghí-ti) - (jeden so slăghit)
§ sclăghiri/sclăghire (sclă-ghí-ri) sf sclăghiri (sclă-ghírĭ) - (ună cu slăgliri)
§ slãghit2 (slã-ghítŭ) sm pl (?) - druh vnučky v prăvdzã, tsi sh-u-adutsi s oftikou, shi li fatsi să slăgheascã